و شهر [ ى ] آباد گشت ، و حمزة الاصفهانى در تاريخ خويش گويد ذو الاغار [ 1 ] برادر افريقيس بودست [ و بيست ] و پنج سال پادشاهى بكرد تا [ ملك ] بهداد [ 2 ] رسيد . و در سير ، ذو الاذعار خود فريقيس را گويد . [ 3 ] شاعر گفته است در قصيده ، بيت : سرنا الى المغرب فى جحفل * بكلّ قوم اريحى همام افريقيس را خود در كتاب سير خوانده‌ام كه پسرى بود نام او القند بن [ 4 ] افريقيس ، از بعد پدر با لشكر سوى عراق آمد ، و لقب او ذو الشناتر ( 100 - ب ) گويد ، پس به راه بمرد ، و گفتندى ، بيت : يا قوم سيروا نحو با * بل بالعساكر و القبائل و پادشاهى با هداهاد [ 5 ] بن عمر بن سراحيل [ 6 ] بن الرائش سپردند ، پدر بلقيس ، و هداد نيز گويند ، و حمزة الاصفهانى ذكر اين القيد اندر تاريخ نياوردست كه پادشاهى [ او ] مگر خود بر سال نرفت ، ملك هداد بن سراحيل خمس و سبعين سنه و اندر تاريخ جرير الطبرى لقب او ذو سرح [ 7 ] گويد ، و او را وزيرى بود نام او رام رايش و چون القيد [ 8 ] بمرد ، هداد از راه عراق بجانب يمن بازگشت ، و هيچ جاى نرفت بيرون از حدّ خويش ، و در كتاب معارف خوانده‌ام كه زني جنى را بزن كرد ، و بلقيس از وى بزاد ، پس اندكى روزگار فرمان يافت و بمرد ، و خداى تعالى بدان داناترست . ملك بلقيس بنت هداد عشرون سنة ، و اين قدر پادشاهى [ كرد ] تا به خدمت سليمان پيغامبر عليه السلام رسيد ، و او را به زمين فلسطين بردند ، و حميران گويند مسنى [ 9 ] عرم او كرد [ و ] يمانيان مخالفند ، و گويند بناى عرم لقمان بن

--> [ ( 1 ) ] حمزه : العبد ذو الاذعار [ ( 2 ) ] ص : به هداد رسيد ، چه بقول حمزه بعد از العبد ذو الاذعار هداد بن شراحيل پادشاه شد . [ ( 3 ) ] برخى مورخان افريقس يا افريقيس را ذو القرنين دانند . [ ( 4 ) ] سطور بعد : القيد [ ( 5 ) ] حمزه : هداد . دينورى : هدهاد بن شرحبيل بن عمرو . ص : . ( 22 - 25 ) جدول جرجى زيدان از روى تحقيق : هدهاد برادر بلقيس ملكه ( العرب قبل الاسلام . ص 123 ) [ ( 6 ) ] حمزه : شراحيل . [ ( 7 ) ] طبرى : ذى شرح ( 1 - 2 ص 576 ) مراد پدر بلقيس است ، و روايات مورخان عرب در ملوك سبا و حمير بىاندازه اختلاف دارد . [ ( 8 ) ] بالاتر : القند [ ( 9 ) ] معروف : مسناة عرم ، يعنى سدى كه نزديك شهر ( مأرب ) واقع بوده و معروفست به سد مأرب و از خرابى آن سيل عرم برخاست و قرآن بدان مصرح است .